Çölyak Hastalığı Nedir, En Sık Görülen Belirtileri Nelerdir?
Çölyak hastalığı son yıllarda adını daha sık duyar olduğumuz, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bir bağırsak rahatsızlığıdır. Peki, çölyak hastalığı tam olarak nedir? En sık görülen belirtileri nelerdir? Eğer bu soruların yanıtını merak ediyorsanız, doğru yerdesiniz! Gelin, birlikte çölyak hastalığını A’dan Z’ye inceleyelim.
Çölyak Hastalığı Nedir?
Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan kişilerde gluten adlı bir proteinin bağışıklık sistemini harekete geçirmesi sonucu ince bağırsaklarda hasar oluşmasına yol açan otoimmün bir hastalıktır. Gluten; buğday, arpa, çavdar ve bazı durumlarda yulafta bulunur. Buğday ekmeği, makarna, kek, kurabiye gibi birçok popüler yiyecekte gluten bulunmaktadır. Çölyak hastalığı olan kişiler gluten içeren yiyecekler tükettiğinde, bağışıklık sistemi ince bağırsağın iç yüzeyine saldırır ve böylece bağırsaklardaki emilim bozulur.
Çölyak Hastalığının Sebepleri Nelerdir?
Aslında çölyak hastalığının kesin nedeni hâlâ tam olarak bilinmiyor. Fakat araştırmalar, hastalığın genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin (örneğin bağırsak enfeksiyonları, erken dönemde aşırı gluten tüketimi gibi) birleşimiyle ortaya çıktığına işaret eder. Eğer ailenizde çölyak hastası biri varsa veya bazı genetik tiplerde belirgin risk faktörleri görülüyorsa, siz de risk altında olabilirsiniz.
Çölyak Hastalığının En Sık Görülen Belirtileri Nelerdir?
Çölyak hastalığının en zor yanlarından biri, belirtilerinin çok çeşitli ve kişiden kişiye farklı olmasıdır. Herkeste aynı şiddette ve şekilde ortaya çıkmayabilir. Klasik ve sık görülen belirtilerin yanı sıra, bazı kişilerde neredeyse hiç belirti olmayabilir. Ancak yine de, aşağıdaki tablo çölyak hastalığında en sık görülen belirtileri özetlemektedir:
| Belirti | Açıklama |
|---|---|
| İshal | En sık görülen bağırsak belirtisidir; kronik ve sulu dışkılama ile kendini gösterir. |
| Karın Ağrısı ve Şişkinlik | Gluten alımı sonrası karın bölgesinde şiddetli ağrı ve yoğun gaz, şişkinlik oluşabilir. |
| Kilo Kaybı | Yiyeceklerin bağırsaktan tam emilememesine bağlı istemsiz zayıflama yaşanır. |
| Demir Eksikliği Anemisi | Vücut tarafından demir emilemediği için kansızlık gelişebilir. |
| Yorgunluk ve Halsizlik | Bağırsakların vitamin ve mineralleri tam emememesi sonucu yaygın bir yorgunluk hissi olur. |
| Cilt Döküntüleri (Dermatitis Herpetiformis) | Kaşıntılı, kabarcıklı ve kızarık cilt lezyonları özellikle dirsek, diz ve kalçada sık görülür. |
| Büyüme Geriliği (Çocuklarda) | Çocuklarda gelişim geriliği, kısa boy ya da geç ergenlik görülebilir. |
En Çok Rastlanan Ekstra-Bağırsak Belirtileri
- Ağızda aft ve yara
- Baş ağrısı, migren
- Kemik ve eklem ağrıları
- Adet düzensizlikleri
- Depresyon veya anksiyete gibi ruhsal belirtiler
- Kısırlık ve düşük yapma riski
Çölyak hastalığı sadece sindirim sistemiyle kısıtlı değildir. Vücudun pek çok farklı bölümünde etkisini gösterebilir. Belirtilerin bazıları çok hafif ve sinsi olabilirken, bazen ciddi sağlık sorunlarına kapı açabilir. Dahası, çölyak hastalığı bazen hiçbir belirti göstermeden de sessizce ilerleyebilir.
Kimler Çölyak Hastası Olma Riski Taşır?
Çölyak hastalığı her yaşta ve her cinsiyette ortaya çıkabilse de, bazı bireyler diğerlerine göre daha yüksek risk altındadır. Özellikle şu gruplarda sık görülür:
- Çölyak hastası birinci derece akrabası (anne, baba, kardeş) olanlar
- Tip 1 diyabeti olanlar
- Otoimmün tiroid hastalığı olanlar
- Down sendromu ya da Turner sendromu olanlar
- Otoimmün karaciğer hastalığı olanlar
Çölyak Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
Çölyak hastalığı şüphesi ile doktora başvurulduğunda, genellikle ilk aşamada kan testleriyle gluten hassasiyeti kontrol edilir. Özellikle doku transglutaminaz antikorları ve endomisyum antikorları düzeylerine bakılır. Kesin tanı için bağırsak biyopsisi de gerekebilir. Unutmayın! Teşhis için testler yapılırken glutensiz diyete başlamamak çok önemlidir; aksi halde test sonuçları yanıltıcı çıkabilir.
Çölyak Hastalığının Tedavisi Var mı?
Ne yazık ki çölyak hastalığının kalıcı bir tedavisi bulunmuyor. Ancak, ömür boyu glutensiz beslenme ile semptomlar önlenebilir ve bağırsaklar kendini onarabilir. Doktor ve diyetisyen takibinde kişiye özel beslenme programı oluşturulmalıdır. Ayrıca, vitamin ve mineral takviyesine de ihtiyaç duyulabilir.
Glutensiz Diyette Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Buğday, arpa, çavdar ve bunların tüm türevlerinden uzak durulmalı
- Etiket okuma alışkanlığı geliştirilmeli
- Paketli ürünlerde “gluten içermez” ibaresi aranmalı
- Çapraz bulaşmaya karşı evde ve dışarıda özen gösterilmeli
- Bakliyat, taze sebze-meyve ve glutensiz unlar tercih edilmeli
Sonuç: Farkında Olmak Hayat Kurtarır!
Çölyak hastalığı, yaşam kalitesini olumsuz etkileyen ama önlenebilen bir rahatsızlıktır. Eğer yukarıdaki belirtilerden birkaçını yaşıyor, rahatsızlığınızın nedenini bulamıyor veya risk gruplarından birine dahilseniz mutlaka bir uzmana başvurun. Unutmayın, erken teşhis ve doğru beslenme ile çölyak hastalığına “dur” demek mümkün!
Siz de glutensiz yaşam deneyimlerinizi, sorularınızı ve önerilerinizi yorumlarda paylaşarak bu konuda farkındalık oluşmasına katkı sağlayabilirsiniz. Sağlıkla kalın!
