Telefonu bıraktıktan kısa süre sonra yeniden kontrol etme isteğinin öğrenilmiş ödül döngüsü, merak, dopamin sistemi ve dikkat mekanizmalarının birlikte çalışmasıyla ortaya çıkabildiğini belirten Klinik Psikolog Ayşe Sena Sarıdoğan Öztürk, “Telefondan uzak kalınca yaşanan huzursuzluk problemli kullanıma işaret edebilir. Özellikle sosyal medya uygulamaları üzerinden mesaj, haber, video ve beğeni gibi değişken ödüller sunuyor. Telefonu kontrol ettiğimizde hoşumuza giden bir şeyle karşılaşabileceğimiz düşüncesi veya ‘Acaba bir şey oldu mu?’ merakı bu davranışın tekrarlanmasına neden olabiliyor” dedi.
Telefonu sık kontrol etme davranışının hangi noktada problemli kullanıma dönüştüğünü değerlendiren Klinik Psikolog Ayşe Sena Sarıdoğan Öztürk, “Telefona ihtiyacımız olmadığı halde otomatik olarak bakmak, kısa süreli bir kontrolün uzun süreli kullanıma dönüşmesi ve telefondan uzak kalındığında huzursuzluk yaşanması problemli kullanıma işaret edebilir. Telefonla vakit geçirmek için uyku saatini sürekli ertelemek de dikkat edilmesi gereken bir durumdur” diye konuştu.
‘BİR DAKİKA BAKACAĞIM DERKEN SÜRE UZAYABİLİYOR’
Bir mesaj veya e-postayı kontrol etmek için telefona bakıldığında planlanandan çok daha uzun süre telefonda kalınmasının, davranış üzerindeki kontrolün azalmasıyla ilişkili olabileceğini söyleyen Klnk. Psk. Öztürk, “Bir mesaj ya da e-posta kontrol etmek için elimize aldığımız telefonun çok daha uzun süreler elimizde olması, davranışımız üzerindeki kontrolün azalmış olduğunu gösterebilir. Ödül sistemi sayesinde bu davranış zamanla otomatikleşebilir” dedi.
‘SIK TELEFON KONTROLÜ DİKKATİN BÖLÜNMESİNE NEDEN OLABİLİR’
Telefonu sık kontrol etmenin dikkat süresi, odaklanma ve günlük iş performansı üzerindeki etkisine değinen Klnk. Psk. Öztürk, “Etkisi herkeste aynı olmamakla birlikte, sık telefon kontrolü daha fazla dikkat bölünmesine neden olabilir. Özellikle zihinsel emek isteyen işlerde daha fazla hata yapma, iş bitirme süresinin uzaması, işlerin sık yarıda bırakılması, unutkanlık hissi ve işe başlamanın zorlaşması görülebilir” diye konuştu.
‘TELEFONDAN UZAK KALINCA HUZURSUZLUK DİKKAT ÇEKİCİ HALE GELEBİLİR’
Telefon bırakıldığında yaşanan huzursuzluk, sıkılma veya bir şeyleri kaçırma hissinin hafif düzeyde görülebileceğini belirten Klnk. Psk. Öztürk, “Telefonu sık kullandığımızda beynimiz sürekli uyaranlara alışıyor. Telefonu bıraktığımızda ise bu uyaranlara maruz kalma azalıyor ve ‘Bir şey kaçırıyorum’ hissi ortaya çıkabiliyor. Ancak telefon yanımızda değilken belirgin huzursuzluk yaşamak ve telefonu kontrol etmeden rahatlayamamak dikkat çekici bir noktaya işaret ediyor” ifadelerini kullandı.
‘GECE TELEFON KULLANIMI UYKU HİJYENİNİ BOZABİLİR’
Özellikle yatmadan önce telefon kullanımının uyku düzeni ve kalitesi üzerindeki etkisine dikkat çeken Klnk. Psk. Öztürk, “Ekran ışığına, özellikle mavi ağırlıklı ışığa maruz kalmak melatonin artışını ve uykuya hazırlık sürecini olumsuz yönde etkileyebilir. Beyin henüz gündüz sinyali alabilir ve bunun sonucunda uyku hijyeninin bozulma ihtimali ortaya çıkabilir” açıklamasında bulundu.
‘ÇOCUĞA TELEFONU BIRAK DEMEKLE YETİNMEMEK GEREKİYOR’
Ebeveynlerin çocukların telefon kullanımını sınırlandırırken ani ve açıklamasız yasaklardan kaçınması gerektiğini söyleyen Klnk. Psk. Öztürk, “Ani ve açıklamasız yasaklar işe yaramayabilir. Çocuk nedenini anlamadığında bunu bir güç savaşına dönüştürebilir. Yemeğini veya ödevini bitirdiğinde telefonu ödül olarak vermek de telefonu çocuk için daha cazip hale getirebilir” dedi.
Ebeveynlerin kendi davranışlarıyla da çocuklara örnek olması gerektiğini belirten Klnk. Psk. Öztürk, “Çocuğa telefonu bırakmasını söylerken ebeveynin de kendi telefonunu bırakması önemli. Ağlama krizi sırasında konulan sınırı çiğnemek ve ek süre vermekten kaçınmak gerekiyor. Telefon süresinin bitmek üzere olduğunu birkaç dakika önceden haber vermek ve çocuğu buna hazırlamak da geçişi kolaylaştırabilir” ifadelerini kullandı.
Telefon elimde olmadığında gerçekten huzursuz olduğumu fark ediyorum; bunu sadece alışkanlık sanıyordum. Ödül döngüsü ve dopamin açıklaması, neden sürekli bildirim kontrol ettiğimi anlamama yardımcı oldu.
Telefon yanımda olmayınca huzursuz olduğumu fark ediyordum ama bunun bir alışkanlık döngüsüne dönüştüğünü hiç düşünmemiştim. Özellikle bildirimleri kapatıp telefonu başka bir odada bırakmayı denemek iyi bir başlangıç olabilir.